Leve de personendemocratie!

Posted on July 14, 2007

2


Er wordt vaak gesproken over de herkenbaarheid van D66. Omdat de partij niet keer op keer een oude ideologie afstoft maar op een pragmatische manier actuele problemen benadert is het moeilijk voor kiezers de partij te plaatsen. De komende jaren kan hier verandering in komen: Met Grijs I als kabinet ligt er voor D66 een unieke kans om zich de komende jaren met een duidelijke visie als de vrijzinnig liberale partij van Nederland te profileren.

Voortrekkers
Deze visie moet naar de kiezer uitgedragen worden. Daarbij zijn herkenbare voortrekkers essentieel. De moderne democratie draait om personen en vraagt om een bepaalde performance van politici om burgers te bereiken. De eisen hieraan worden gesteld door de media. Politiek moet aantrekkelijk en behapbaar gemaakt worden en politieke stijl is daartoe de sleutel.

Waaruit bestaat een vaag begrip als politieke stijl? Allereerst is het van belang dat een politicus zijn of haar ‘politieke zelf’ bekend maakt. Hij of zij moet herkend worden door het publiek. Politiek en persoonlijkheid raken steeds meer verstrengeld. Dat wat een politicus zegt, raakt in de media verweven met hoe het gezegd wordt. Non-verbale presentatie is ook van groot belang, deze is voor elke gelegenheid weer anders. Een politicus presenteert zich op een internationale topconferentie anders dan wanneer hij een fabriek bezoekt.

Aandacht van media
Een bewuste keuze voor een politieke stijl is niets nieuws, de rol die media daarin spelen wel. Politici staan bijna non-stop in de aandacht van verschillende media en moeten daar rekening mee houden. Aan de andere kant biedt een medium als internet de mogelijkheid het heft in eigen hand te nemen en zelf de kiezer op te zoeken. Boris van der Ham is een goed voorbeeld van een politicus die naast fysieke aanwezigheid en optredens in traditionele media als krant, opinieblad, televisie en radio via het internet zijn politieke boodschap verspreidt.

‘Ik ben daar heel bewust mee bezig,’ legt Van der Ham uit. ‘Het is een vorm van permanent campagne voeren.’ D66 is een kleine partij en krijgt niet altijd evenveel aandacht. ‘Dus moet je het zelf opzoeken, zo laat je zien dat je niet afhankelijk bent van de media. Internet biedt de mogelijkheid te laten zien waar je voor staat.’

Op internet kunnen behapbaarheid en inhoud hand in hand gaan. Een voorbeeld daarvan is D66 in 15 seconden op Van de Hams website. Wanneer je daarop klikt krijg je een idee waar D66 voor staat, dat is een begin. Vervolgens is er de mogelijkheid door te gaan naar D66 in 30 seconden en daarna in twee minuten. Totdat je uiteindelijk door het partijprogramma scrolled. ‘Er is altijd wel een link naar meer informatie,’ aldus Van der Ham.

Personen
Het ideaalbeeld van een hedendaagse politicus is benvloed door de populaire cultuur. Postmoderne politiek is gericht op personen en betreft, danzij de grote aandacht van media, behalve de publieke sfeer ook de privesfeer. Van der Ham juicht deze personendemocratie toe: ‘Personen zijn altijd de voertuigen van ideen. Politiek is er afhankelijk van.’ Een even schrijnend als tekenend voorbeeld is dat volgens Van der Ham de beste discussies niet in de kamer plaatsvinden maar in de kantine: ‘Daar kunnen mensen pas echt voor zichzelf spreken.’

Inherent aan personendemocratie is dat politici een deel van zichzelf laten zien. Privesfeer raakt zo verweven met publieke sfeer. De afhankelijkheid van stijl en het betrekken van de privesfeer in het politieke optreden zijn precies de punten waarop het volgens tegenstanders van de personendemocratie fout gaat: het zou de inhoud aantasten. Een achterhaald en ouderwets standpunt. Traditioneel gezien werd het imago van een politicus bepaald door de partij waarvan hij lid was en het politieke beleid dat deze partij voerde, maar die tijd is voorbij.

Subjectieve en emotionele voorkeuren spelen tegenwoordig een grote rol in de politieke keuze. Traditionele politiek vindt haar wortels in een modernistische traditie en hecht grote waarde aan rationaliteit en objectiviteit. Daarin is geen plaats voor verheerlijking van individuen of aandacht voor privezaken, conflicten en andere zaken die van de pure boodschap afleiden.

Wat daarbij over het hoofd wordt gezien is dat een nieuwe benadering noodzakelijk is om de burgers van nu te bereiken. Alles staat in het teken van politiek bij de mensen brengen. Uiteraard komt inhoud op de eerste plaats maar laat subjectiviteit en emotie een goede tweede zijn. Ze vergroten juist de toegankelijkheid van politiek. Wanneer politiek aantrekkelijker is
en de aandacht heeft van de kiezer, zal de boodschap ook eerder aankomen.

Tien voor Taal
Van der Ham vertelt over een optreden in Tien voor Taal. Hij kreeg de toezegging n zinnetje aan inhoud kwijt te mogen. Van der Ham zei een paar woorden over het milieu. Een kijker vond dat aansprekend en mailde hem een eigen onderzoek over medicijnen die het drinkwater zouden vervuilen. Naar aanleiding van dit mailcontact stelde Van der Ham vragen in de Tweede Kamer. Het onderzoek van VROM dat daarop volgde wees uit dat er inderdaad een probleem was.

Het toelaten van sentiment en andere subjectieve waarden in de relatie tussen politiek en het publiek betekent niet meteen een pleidooi voor irrationaliteit. Het is eerder een herdefinitie van het domein van politieke rationaliteit, politiek als een verder gedemocratiseerde democratie.

Het maakt nieuwe vormen van politieke participatie mogelijk. Dit wil niet zeggen dat een puur esthetische vorm van politiek wenselijk is. Het punt is juist dat men af wil van het dogmatische rationele denken. Democratie heeft niet slechts wortels in de Romantiek of in de Verlichting, maar in zowel de Romantiek als de Verlichting. Dit evenwicht tussen ratio en sentiment zorgt ook voor een balans tussen onverschilligheid en betrokkenheid bij de burger, tussen politieke afstand en contact.

‘Ik denk niet dat aanwezigheid in allerlei media doorslaggevend is’, stelt Van der Ham. ‘Mensen kiezen heel praktisch, dat zag je ook in het geval van Pim Fortuyn. Ik denk dat mensen uiteindelijk op zijn inhoud gekozen hebben.’ Dat Fortuyn er een onorthodoxe politieke stijl op na hield zal ongetwijfeld geholpen hebben bij het overbrengen van die inhoud. Politiek is immers afhankelijk van personen.

Politici hebben de mogelijkheid zichzelf te profileren. De constante media-aandacht maakt het hen onmogelijk zich te verschuilen. Daarnaast kunnen politici met name via internet, zelf de kiezer opzoeken en heel gericht hun boodschap overbrengen. Het resultaat is dat de afstand tussen kiezer en vertegenwoordiger in tact blijft maar dat er meer transparantie in het politieke spel ontstaat. Van der Ham is duidelijk: ‘We moeten omarmen dat het om mensen gaat, leve de personendemocratie!’

Advertisements