Kijken: Andere Tijden over De Bezetting (en Die Besatzung)

Posted on October 21, 2009

0


Op donderdag 22 oktober (morgen dus) om 21.30 uur wijdt Andere Tijden een uitzending aan Loe de Jongs documentaireserie De Bezetting, uitgezonden in de jaren zestig van de vorige eeuw.

In 21 delen (doe maar kijken) vertelde De Jong het Nederlandse publiek hoe het ook weer ging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat was heel simpel: je had boeven en helden. Een miljoenenpubliek kroop wekelijks voor de televisie om onder meer te zien hoe De Jong met lippenstift op een wit vel uittekende hoe de nazi’s Nederland innamen.

In de uitzending van Andere Tijden meer van dat alles. Maar – en daar kom ik in het spel – er wordt ook een uitstapje gemaakt naar de Duitse spin off van De Bezetting: Die Besatzung. Laat dat nou net het onderwerp van mijn MA-scriptie (morgen te lezen op de site van Andere Tijden) zijn. Kijken dus.

Voor wie niet kan wachten tot morgen of echt geen zin heeft om Andere Tijden te kijken, alvast een voorproefje:

Onbevredigde ambitie

In oktober en november 1966 zond de WDR een Duitse versie uit van Loe de Jongs televisiedocumentaire De Bezetting. Daarmee waren De Jongs internationale ambities echter niet bevredigd.

Door Luc van Kemenade

Na de succesvol ontvangen eerste uitzendingen van De Bezetting nam De Jong zich voor een groter publiek te bereiken met zijn serie over Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij wilde de grens over en zocht in 1961 contact met de Westdeutsche Rundfunk (WDR) om de scenario’s aan de Duitse omroepbazen voor te leggen. De afspraak volgde vijf jaar later. Op 10 januari 1966 reisde hij af naar Keulen voor een vertoning van twee afleveringen. De WDR was enthousiast en gaf De Jong de technische leiding over de productie van Die Besatzung – Die Niederlande 1940-45.

Nog voor de eerste uitzending zocht De Jong naar meer mogelijkheden om zijn serie in het buitenland uitgezonden te krijgen. Hij had contact met prof. dr. Magne Skodvin van het historisch instituut aan de universiteit van Oslo. Het idee was een Noorse variant op De Bezetting te maken voor op de Nederlandse televisie en Die Besatzung in Noorwegen, Denemarken en Zweden uit te zenden. Skodvin stuurde het verzoek tevergeefs door naar een Noorse omroep. De Jong probeerde het ook in Amerika, waar hij Daniel Schorr van Columbia Broadcasting System (CBS) benaderde, en Canada. Beiden pogingen mislukten.

Ruim een maand na de vijfde en laatste uitzending van Die Besatzung schreef presentator Heiner Lichtenstein aan De Jong dat hun serie weinig respons kreeg in de Duitse media. Die Besatzung leidde niet tot de gehoopte ‘grosses Echo’ in de Bondsrepubliek. Die Besatzung was een gedegen, educatief programma, dat een relatief kleine groep Duitsers in de deelstaat Noordrijn-Westfalen bereikte, maar geen evenement, zoals De Bezetting.

‘Het is al een hele verdienste dat De Jong zijn serie op de Duitse televisie kreeg,’ zegt Boudewijn Smits, die De Jongs biografie schrijft bij het Biografie Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Tot een internationale doorbraak van De Bezetting is het nooit gekomen. Het is ook een lastige opgave om met de nationale geschiedenis van een klein landje als Nederland internationaal naam te maken. Als hij had willen slagen, had hij zijn onderwerp territoriaal moeten verbreden.’

De Jongs naam was halverwege de jaren zestig overigens niet onbekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef hij op verzoek van een Britse uitgever het boek Holland fights the Nazi’s, zijn proefschrift (1953) werd in het Engels vertaald en zijn speelfilm De Overval (1962) was de eerste nagesynchroniseerde film in buitenlandse bioscopen.

Dit artikel verscheen in het oktobernummer van het Historisch Nieuwsblad

Advertisements