Het Nike van Afrika

Posted on March 16, 2011

1



Dankzij uitverkiezing tot Young Global Leader kan Ethiopische schoenontwerper Bethlehem Tilahun Alemu (31) haar boodschap aan andere ‘jonge wereldleiders’ kwijt. “Hulp helpt niet”.

Luc van Kemenade, Addis Abeba

Je zag ze denken: ’Ethiopiërs zijn lui en houden alleen hun hand op, daar doe ik geen zaken mee.’ Dat zullen we nog wel eens zien, dacht ik.” Het doet haar nog steeds pijn als ze er aan denkt, zegt Bethlehem Tilahun Alemu, schoenontwerper en oprichter van het succesvolle schoenenmerk SoleRebels. De 31-jarige Ethiopische zakenvrouw en moeder van drie kinderen herinnert zich de strijd tegen het imago van honger en ellende, haast onlosmakelijk verbonden met haar moederland, tijdens de opstartfase van haar schoenenlijn. Met proefexemplaren leurde ze bij webwinkels, vastbesloten haar bedrijf tot een wereldwijd succes te maken. „Maar ze namen me niet serieus”, zegt ze.

De frustratie van die dagen heeft ze achter zich gelaten. Van vijf man personeel in 2005 is het team van Bethlehem uitgegroeid tot vijfenzeventig voltijd werkkrachten en bijna tweehonderd buurtgenoten die op een of andere manier betrokken zijn bij SoleRebels. Haar werkplaats in Zenabwork, een van de armere wijken in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba en tevens haar geboorteplaats, puilt uit. Er wordt geknipt, geplakt, genaaid en gehamerd tot het volgende paar kleurrijke schoenen of slippers klaar is om naar een klant in de Verenigde Staten, Europa of Japan te worden gevlogen. Die klant koopt zijn schoeisel online: Amazon.com is Bethlehems grootste afnemer.

De schoenen, die behalve door Amazon.com ook door webwinkels Urban Outfitters, Endless.com en Spartoo.com worden verkocht, dragen namen als ‘Easy Sunrise’ en ‘PureLove Homegrown’ en worden vervaardigd uit lokale materialen. De zolen zijn gesneden uit gebruikte autobanden en al het katoenwerk is handgeweven en geverfd. SoleRebels is de eerste schoenenlijn ter wereld met een Fair Trade certificaat. Het ecologische productieproces – Bethlehem: “De CO2 uitstoot is nul!” – in combinatie met de juiste marketing strategie heeft ervoor gezorgd dat het Ethiopische merk populair is bij ‘bewuste consumenten’, of zoals Bethlehem ze omschrijft: “hippies”. Maar meer nog dan het groene imago, en wellicht het feit dat westerse consumenten geïnteresseerd zijn in exotische schoenen uit Ethiopië, hoopt Bethlehem dat SoleRebels “gewoon een sterk merk” is. “Het gaat uiteindelijk om comfort en design”, zegt ze. “Dat is wat telt”.

Bethlehem zegt niets nieuws te hebben uitgevonden. In Ethiopië, en dan vooral op het platteland, raken sandalen nooit uit de mode. En hoewel de plastic slipper er terrein wint, is het al tientallen jaren een rurale gewoonte om versleten autobanden te verwerken tot eenvoudig schoeisel voor de arme man. De berebaso, zoals de rubberen sandaal in het Amhaars wordt genoemd, gaat jarenlang mee en kost navenant niets. Het inspireerde Bethlehem tot haar schoenenlijn. “Ik heb het principe van hergebruik en handwerk, iets wat ik mijn hele leven al om me heen zie, aangevuld met comfort en schoonheid”, zegt ze. “Zo zijn we begonnen: met het maken van traditionele sandalen die aan de mode-eisen van deze tijd voldoen.” Nu verkoopt SoleRebels naast sandalen ook teenslippers en sneakers en is het bedrijf in verschillende media tot ‘Nike van Afrika’ gebombardeerd.

Dankzij de velen online orders per dag – SoleRebels produceert dagelijks tussen de 250 en 500 examplaren – gaat het niet alleen het bedrijf voor de wind. Ook Bethlehem zelf staat steeds vaker in het middelpunt van de belangstelling. Eind 2010 nodigde oud-president van Amerika Bill Clinton haar uit om plaats te nemen in zijn Clinton Global Initiative commissie en haar mening te geven over economische ontwikkeling in Afrika en de sectoren die daartoe de meeste mogelijkheid bieden. Deze week werd de Ethiopiër door het World Economic Forum in Geneve, Zwitserland gekozen tot ‘jonge wereldleider’ – een titel die door het forum wordt toegekend aan inspirerende persoonlijkheden uit het bedrijfsleven, de publieke sector, de kunsten en de wetenschap (zie kader). De jury roemde Bethlehem en SoleRebels vooral om de combinatie tussen sociale verantwoordelijkheid en succesvol en innovatief ondernemerschap. “Ik ben vereerd”, zegt Bethlehem. “Het is voor mij een bevestiging dat zakendoen en ontwikkeling hand in hand gaan. Iedereen bij het World Economic Forum die daar nog niet in gelooft, zal ik overtuigen”.

Bethlehem is standvastig. Als oudste in een gezin met vier kinderen achtervolgde ze haar vader net zo lang tot ze haar zin kreeg. “Hij heeft vaak hoofdpijn gehad van mijn gezeur”, lacht ze. Dat doorzettingsvermogen is een karaktereigenschap waar Bethlehem veel aan te danken heeft. “Het is de enige manier om succesvol te worden in de harde zakenwereld. Je moet zeker zijn van je zaak”. De locatie van haar te krappe werkplaats onderschrijft dit. Bethlehem wil uitbreiden; zegt zich zelfs te schamen om mensen te ontvangen in haar atelier aan de rand van Addis Abeba, maar weigert een fabriekshal te bouwen op het stuk grond dat haar door de Ethiopische overheid is aangewezen. Ze piekert er niet over haar geboorteplaats Zenabwork te verlaten. “Ik wil dat deze mensen, mijn buren, profiteren”, zegt ze. “Dat kan niet als de werkplaats twintig kilometer lopen is. Ik wil hier bouwen. Punt uit”. Zo blijft SoleRebels het enige bedrijf van formaat in de buurt die verder slechts kleine winkeltjes kent.

Bethlehem is trots op haar koersvastigheid en op haar werknemers. Ze zegt ze jaren geleden van straat te hebben geplukt: mannen en vrouwen in hun gouden jaren maar zonder ambitie en werklust. “Ik geloof er heilig in dat werk je eigenwaarde geeft”, zegt ze. “Wij geven onze werknemers een opleiding en betalen goede salarissen. Natuurlijk sta je dan anders in het leven dan wanneer je op een steen je tijd zit te verspillen”.

Deze mentaliteitsverandering is volgens Bethlehem van vitaal belang voor een land als Ethiopië: “We moeten onze eigen problemen oplossen. En daar is een andere mindset voor nodig”. Ze hekelt de ‘ontelbare aantallen hulporganisaties’ die in Ethiopië nog altijd een slachtoffer zien dat geholpen moet worden. “Dat is het probleem”, zegt Bethlehem. “Ze hebben er baat bij als de wereld ons als hulpeloos beschouwt, zo halen ze donoren binnen. Het probleem is dat al die liefdadigheid mensen niets leert en hun leven daarom niet verandert”. Ze vertelt dat het regelmatig voorkomt dat een werknemer na enkele jaren ontslag neemt. “Zo iemand begint vol vertrouwen zijn eigen zaakje”, zegt ze. “Ik baal dan dat ik weer vervanging moet zoeken maar besef me ook dat dit is waar het om gaat. Dit is duurzame ontwikkeling”.

Goed gezelschap

Met haar benoeming tot een van de Young Global Leaders van 2011 voegt Bethlehem Tilahun Alemu zich bij een gezelschap van bijna zevenhonderd prominenten. Ze werd uit vijfduizend kandidaten gekozen door een ‘elite jury’ van het World Economic Forum in Geneve, Zwitserland, geleid door Koningin Rania Al Abdullah van Jordanië. De ‘jonge wereldleiders’ komen jaarlijks bijeen om te discussiëren over mondiale problemen. Dit jaar doen ze dat in september in de Chinese stad Dalian.

De netwerkclub, die als doel heeft ‘hoop te bieden voor de volgende generatie’, bestaat uit bekende namen zoals Mark Zuckerberg, oprichter van Facebook, en medeoprichters Larry Page en Sergey Brin van Google. Andere prominenten zijn Prinses Mabel Wisse Smit, Yahoo oprichter Jerry Yang, acteur Leonardo diCaprio en Newsweek columnist Fareed Zakaria. Elk jaar wordt een nieuwe selectie van invloedrijke en talentvolle prominenten uit het bedrijfsleven, de publieke sector, de kunsten en wetenschap aan het gezelschap toegevoegd.

De Young Global Leaders zijn niet zonder controverse. Onlangs werd het World Economic Forum nog in verlegenheid gebracht door Saif al-Islam, zoon van de Libische dictator Moamar Kadafi en sinds 2006 Young Global Leader. In een toespraak op de Libische staatstelevisie riep hij op tot geweld tegen revolutionairen die zijn vader willen afzetten. Het regime zou volgens Saif bereid zijn een burgeroorlog te ontketenen waarbij ‘rivieren van bloed’ zouden vloeien.

Het forum schorste Saif een dag later, wat volgens een woordvoerder betekent dat het vrijwel is uitgesloten dat de voorheen als mild en redelijk bekendstaande Libiër zijn plek weer terug krijgt. Het World Economic Forum liet Saif toe tot de Young Global Leaders omdat werd verwacht dat hij democratische hervormingen zou doorvoeren in Libië.

Dit artikel verscheen op dinsdag 15 maart 2011 in Dagblad Trouw (pdf)

Advertisements