Goede vrede verandert in klopjacht

Posted on March 31, 2011

0



Protestantse kerken in het zuidwesten van Ethiopië zijn platgebrand door moslims. De overheid, kerk en de moskee beschuldigen extremisten ervan intolerantie te prediken. Christenen slaan op de vlucht.Luc van Kemenade, Asendabo

“Het is een wonder dat we hier staan te praten”, zegt Wolde Giorgis, een basisschool leraar en toegewijd christen, terwijl hij zijn fiets parkeert vlakbij de resten van wat eens de grootste kerk was van de pinkstergelovigen in Asendabo, een dorp in het overwegend islamitische zuidwesten van Ethiopië.

Wolde zegt voor zijn leven te vrezen en wil snel verhuizen. Hij is niet de eerste christen die het dorp ontvlucht. Na recent geweld heeft een groot deel van de protestantse kerkgenootschap onderdak gezocht bij familie elders in Ethiopië of in tenten in de regio. “Ik weet niet wat de volgende stap is”, zegt Wolde. “Wat als ze ons willen vermoorden?”

Begin deze maand gingen meer dan zestig kerken en huizen van christenen in Asendabo, zo’n driehonderd kilometer ten zuidwesten van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba, en andere dorpen in de regio in vlammen op. Zevenduizend christenen zijn door het geweld ontheemd. De Ethiopische regering stuurde het leger om de rust te bewaren. De soldaten patrouilleren nog altijd door de straten van Asendabo.

Zeker 46 kerken van de pinkstergemeenschap Kale Hiwot – wat ‘het woord des levens’ betekent in het Amhaars – en 23 behorend tot andere protestants-christelijke groepen zijn afgebrand, zegt Temesgen Wolde, spiritueel coördinator van de Kale Hiwot kerk in Jimma, de grootste stad in het zuidwesten van Ethiopië. De kerk vangt ongeveer tachtig christelijke vluchtelingen op in een tent. Temesgen: “We hebben geen idee wanneer ze weer naar huis kunnen”.

Het conflict ontstond in de Kale Hiwot kerk in Asendabo. Moslims beschuldigen de pinkstergelovigen ervan de koran te hebben beschimpt door pagina’s als toiletpapier te gebruiken. Hoewel deze aantijgingen niet zijn bevestigd, lijdt het geen twijfel dat het heilige moslimboek is ontheiligd. Er wordt getwist over de manier waarop: verbrand, verscheurd of door het toilet gespoeld? “Dat is hoe dan ook onacceptabel”, zegt Temesgen. Hij vertelt hoe het geweld losbarstte, kort nadat moslims hun beklag hadden gedaan: “De kerk werd bestormd door een woedende menigte die ‘Allah Akbar’ riep”. Het ogenschijnlijk locale conflict sloeg binnen twee dagen over naar andere dorpen in het etnische Oromo gebied. Ook daar trokken moslims er op uit om kerken, huizen en bezittingen van christelijke dorpsgenoten in brand te steken. “Het lijkt op een strategische actie tegen onze kerk”, aldus Temesgen.

Moslims en christenen in Ethiopië leven relatief vreedzaam samen. Religieus geweld is zeldzaam. Professor Medhane Tadesse, een autoriteit op het gebied van religieus conflict en beleidsadviseur voor de Afrikaanse Unie, zegt een trend waar te nemen waarin radicale stromingen binnen het christendom en de islam aan terrein winnen. “De historie van broederschap tussen gematigde moslims en orthodoxe christenen in Ethiopië, wordt daardoor bedreigd”, zegt hij. “Deze groepen zien de gevestigde orde niet als een bedreiging maar strijden met elkaar om een radicale religieuze niche. Armoede, werkloosheid en andere vormen van uitzichtloosheid maken dat mensen extra vatbaar zijn voor extremistische ideeën”.

Het verbaast Medhane niet dat Ethiopië nu te maken heeft met een religieus conflict. Sterker nog, hij vindt dat Ethiopië – met het oog op de problemen met extremisme die buurlanden hebben – de goede vrede lang heeft kunnen bewaren. Medhane wijst op de bijzondere positie die Ethiopië inneemt binnen de islam. Mohammed zou Ethiopië hebben ontzien tijdens de jihad om de islam te verspreiden. Dit omdat zijn volgelingen er in 615 na Christus onderdak zouden hebben gevonden toen ze met geweld uit Mekka werden verdreven. “Tot op de dag van vandaag staat dat centraal in het debat dat islamitische academici in Saudi Arabië en andere Golfstaten voeren”, zegt hij. “Ze twisten over de vraag of Mohammed de multireligieuze situatie in Ethiopië tolereerde of juist wilde bestrijden. Het is duidelijk welke positie extremisten innemen: Mohammed heeft Ethiopië nooit willen ontzien en moet daarom alsnog worden geïslamiseerd”.

Teshome Degefu, burgemeester van Asendabo, gelooft niet in een religieus conflict. “De aanvallen zijn aangewakkerd door de Kawarja, een oppositiegroep die bestaat uit moslimextremisten met politieke ambities”, zegt hij. Volgens de burgemeester hebben fundamentalisten lokale moslims opgehitst tijdens geheime bijeenkomsten op het platteland. “Het prediken van onverdraagzaamheid heeft geleid tot georganiseerde aanvallen op christenen in de regio met als doel de samenleving te ontregelen”, zegt hij. Premier Meles Zenawi van Ethiopië houdt er een vergelijkbare theorie op na. Ook hij noemt radicalisme als oorzaak van het geweld in de Jimma regio.

Professor Medhane zegt nooit te hebben gehoord van de Kawarja maar noemt het aannemelijk dat een radicale islamitische groepering achter aanvallen zit. “Het is een feit dat nieuwe salafistische groepen, fundamentalistisch van aard, in opkomst zijn”, zegt hij. “Ze dragen verschillende namen in verschillende regio’s maar hebben met elkaar gemeen dat ze goed zijn georganiseerd, niet zelden met behulp van oliedollars uit het Middenoosten, en met hun radicale ideeën aan populariteit winnen.”

Imam Hadjima Mehamed Adem, hoofd van de Tofik moskee in Asendabo, zegt er alles aan te hebben gedaan om de woedende menigte te stoppen. De religieuze leider is ervan overtuigd dat het niet zijn volgelingen waren die de kerken en huizen hebben platgebrand. “Het zijn plattelandsjongeren geweest”, zegt hij. “Deze jongens zijn gehersenspoeld door de Kawarja. Ze zien het verschil niet tussen een imam en een extremist en zijn kwetsbaar voor radicale opvattingen.” De imam ziet het als zijn taak tegen extremisme te prediken. Hij voert individuele gesprekken met jongeren uit de moslimgemeenschap in Asendabo en wil ook de dialoog aangaan met jongeren op het platteland. “Dat is de enige manier om de rust te herstellen in onze gemeenschap”.

In Asendabo en andere dorpen waar geweld tegen kerken heeft plaatsgehad houden lokale overheden ‘vredesbijeenkomsten’. Dit om uit te zoeken wie tot geweld heeft aangezet en daarvoor bewijs te verzamelen. De interreligieuze onderzoeksgroep van de Ethiopische overheid zegt 130 radicale moslims te hebben gearresteerd. Verschillende protestanten, onder wie lokale religieuze leiders, zijn in bescherming genomen. “Ze zijn hun leven niet zeker”, aldus Teshome.

Tijdens de bijeenkomst in Asendabo, gehouden op een grasveld aan de rand van het dorp en bijgewoond door honderden inwoners die via een megafoon discussiëren, komt ook de wederopbouw ter sprake. “We zullen de kerken en huizen moeten restaureren en herbouwen”, zegt burgemeester Teshome. “De moslimgemeenschap zal daarbij nauw betrokken zijn”. Zowel de moskee als de kerk benadrukt alles te zullen doen om de rust te doen terugkeren. “We zijn altijd goede buren geweest”, zegt imam Hadjima. “En dat moet zo blijven. Uiteindelijk zijn vreedzaamheid en tolerantie kernwaarden in beide religies”.

Met zijn fiets aan de hand loopt Wolde Giorgis in de richting van de asfaltweg, weg van het grasveld dat na afloop van de dorpsbijeenkomst veranderd in een trapveldje waar jongens voetballen en het vee loopt te grazen. De leraar heeft moeite zijn tranen te bedwingen als hij toegeeft niet meer in vreedzaam samenleven te geloven. “Het maakt me niet uit wie het geweld is begonnen”, zegt hij. “Feit is dat een grote groep moslims, onder wie mijn buren, zich massaal tegen ons heeft gekeerd. Ik zie hier geen toekomst meer voor mezelf en andere christenen”.

Dit stuk werd gepubliceerd op 30 maart 2011 in Trouw – De Verdieping (pdf)

Advertisements