Droogte verkoopt beter

Posted on August 8, 2011

0



Hulporganisaties gebruiken apocalyptische termen om hulp voor de hongerige Somaliërs los te krijgen. Maar de voedselcrisis ligt vooral aan politiek falen

De regels zijn eenvoudig: ‘jullie mogen alles eten, behalve voedselhulp’. Met deze boodschap toerde een leider van Al Shabaab, de aan Al-Qaeda verbonden terreurgroep, door het zuiden van Somalië, zo rapporteerde de waarnemersmissie van de Verenigde Naties (VN) deze week. De hulporganisaties zijn ‘heidenen’ en ‘spionnen van Amerika’, volgens de extremisten, en voedselhulp daarom ‘onrein’. Elke Somaliër weet hoe serieus de boodschap is: honger of geen honger, wie geen ‘islamitisch gedrag’ vertoont, wordt zwaar bestraft.

De Hoorn van Afrika, vooral Somalië, is een rampgebied. In de afgelopen weken zijn tienduizenden Somaliërs verhongerd. Hulporganisaties hebben haast. Ze gebruiken apocalyptische termen om fondsen te werven: er is sprake van ‘een exodus’ uit de ‘driehoek des doods’ van slachtoffers van de ‘ergste droogte in zestig jaar’.

‘Allah zorgt voor droogte, de mens voor hongersnood,’ zegt Aden Dayow, een boer uit het zuiden van Somalië die in een ramvol Ethiopisch vluchtelingenkamp verblijft. Hij heeft gelijk: hongersnood is te voorkomen. De cyclus van droogtes in Somalië is bekend en de gevolgen ervan zijn beheersbaar. Ethiopië en Kenia, buurlanden getroffen door dezelfde droogte (in november al aangekondigd) maar zonder hongersnood, zijn daar het bewijs van.

Het is te simplistisch om hongersnood aan droogte te wijden, zegt ook Joakim Gundel, directeur van Katuni Consult, een bedrijf dat hulpoperaties in Somalië evalueert. De hulporganisaties hebben er hun redenen voor, zegt hij. ‘Het is makkelijker fondsen binnenhalen met een natuurramp. Dat is een stuk minder ingewikkeld dan een burgeroorlog, wat de echte reden is voor de crisis.’

Die burgeroorlog duurt al twintig jaar. Begin jaren negentig werd Somalië ook getroffen door droogte en honger. De VN nam toen geen halve maatregelen en reageerde met een militaire interventie, die uiteindelijk dramatisch uitpakte. In 1993 trok de VN de troepen terug nadat twee Amerikaanse Black Hawk helikopters in de Somalische hoofdstad Mogadishu werden neergeschoten.

De Verenigde Staten probeerden het in het kader van de oorlog tegen terreur nog eenmaal. In december 2006 wist Washington Ethiopië over te halen Somalië binnen te vallen en een door het Westen gesteunde ‘centrale overheid’ in het zadel te helpen. Een totale mislukking. De ongekozen regering heeft alleen gezag in Mogadishu en een paar kilometer daarbuiten en staat vooral bekend om corruptie en interne machtsstrubbelingen, die de strijd met Al Shabaab hebben verlamd.

‘De VN heeft duidelijk op het verkeerde paard gegokt,’ zegt Gundel. ‘Ik ken geen enkele Somaliër die gelooft in deze overheid. Ze zien het als een corrupte en incapabele bende.’ De VN heeft het mandaat van de Somalische overheid, dat deze maand zou aflopen, overigens met een jaar verlengt.

Aden, de boer uit zuid Somalië, vertelt dat hij zelden tijd had om op het land te werken. Hij vocht gedwongen aan de zijde van Al Shabaab. Als hij al eens oogst binnenhaalde, moest hij het afstaan. Hij was afhankelijk van voedselhulp, tot ook dat hem werd ontnomen, zegt hij.

Het zuiden en westen van Somalië, waar de hongersnood het hevigst is, zijn vrijwel volledig onder controle van Al Shabaab of milities die loyaal zijn aan de extremisten.

‘Vanwege de gevechten ontbreekt een normale economische structuur,’ zegt Gundel. Volgens de VN heeft de terreurgroep een oorlogseconomie opgezet die goed is voor zo’n 70 miljoen euro per jaar. Dat geldt wordt opgehaald door hoge belastingen te heffen op alle mogelijke producten, ‘jihad contributie’ te vragen, en mensen af te persen. Tel daarbij op een inflatie van 270 procent over het afgelopen jaar waardoor voedsel onbetaalbaar is. ‘Het heeft de Somaliërs verzwakt op alle fronten,’ zegt Gundel. ‘Er is meer voor nodig dan droogte om ons eronder te krijgen,’ zegt Aden.

Hoewel door Al Shabaab ontkent, sterven in de gebieden met hongersnood intussen zes per tienduizend Somaliërs per dag en is de helft van de kinderen zwaar ondervoed, zegt de VN. Maar het uitdelen van hulp is er gevaarlijk en werkt vaak averechts omdat aan de voorwaarden van Al Shabaab moet worden voldaan. Het voedselprogramma van de VN, WFP, verloor veertien hulpverleners sinds 2008 en ontvoeringen, moordpartijen en aanvallen op hulpkonvooien komen vaak voor. Daarnaast belandt hulpgeld via tussenpersonen vaak rechtstreeks in de zakken van extremisten, waardoor de burgeroorlog praktisch wordt gesponsord. De door de VN gesponsorde overheid helpt ook niet: net buiten Mogadishu heffen sympathiserende milities tol om hun salaris aan te vullen. Het WFP probeert nu via een luchtbrug hongerige Somaliërs te bereiken.

Simon Levine, onderzoeker voor de toonaangevende Britse denktank Overseas Development Insititute, is somber gestemd over de vooruitzichten in Somalië. ‘De crisis zal nog erger worden in de komende maanden. Maar noem het alsjeblieft geen droogte’ schrijft hij in een blog. ‘Oorlogen doden niet veel mensen rechtstreeks, maar kan miljoenen mensen om het leven brengen door de manier waarop ze hun kwetsbaar maakt voor problemen waar ze normaal gesproken tegen opgewassen zijn.’

Dit artikel werd gepubliceerd in Elsevier op 3 augustus 2011

Advertisements