Ethiojazz: Spannende mélange

Posted on January 9, 2012

1



Jazz uit Ethiopië beleeft een comeback. De exotische klanken uit de ‘gouden jaren’ zestig en zeventig zijn nu ook populair in het Westen

Het publiek in Jazzamba, een jazzclub in Ethiopië’s hoofdstad Addis Abeba, joelt zodra de 70-jarige Alemayehu Ashete het podium beklimt. De legendarische zanger groet de jonge muzikanten achter hem, grijpt de microfoonstandaard vast, buigt zijn knieën een beetje en stuurt een krachtige James Brown-achtige kreun de zaal in.

Alemayehu geniet zichtbaar van de aandacht en houdt zijn reputatie als womanizer in stand. Hij flirt met dames in het publiek als in zijn jonge jaren, de gouden dagen van Ethiopia’s jazzmuziek in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, die ruw werden onderbroken door een communistisch regime dat de ‘decadente westerse muziek’ verbood.

Addis Abeba is terug als Afrika’s onbetwiste jazzstad. Nieuwe clubs worden geopend en jonge jazzmuzikanten delen het podium met hun oude helden. Maar er is een belangrijk verschil met toen: de warme, exotische klanken van de Ethiopische jazz reiken nu tot ver over de grenzen en zijn populair in het Westen.

Henock Temesgen, een 49-jarige bassist die is teruggekeerd naar Ethiopië na 28 jaar spelen in obscure zaaltjes in Boston en New York in de Verenigde Staten, zegt dat ‘Ethiojazz’ internationale muziekliefhebbers aanspreekt omdat het ‘iets bekends’ heeft maar tegelijkertijd uniek is. In de jaren zestig en zeventig combineerden de artiesten muziek van hun voorouders met funk, soul en jazz en creëerden zo een exotisch nieuw geluid. ‘De zangers van toen zongen zoals James Brown,’ zegt Henock. ‘En de blaassectie speelde Motown riedels waardoor de muziek westerlingen bekend in de oren klinkt.’ Wat de muziek ‘typisch Ethiopisch’ maakt, is de combinatie van de westerse 12-tonige met de traditionele Ethiopische pentatonische, 5-tonige, toonladder, zegt hij.

De absolute ‘vader van de Ethiojazz’ is de 68-componist Mulatu Astatke, zegt Henock. Mulatu volgde zijn opleiding in de Verenigde Staten en toert nog steeds de wereld rond met zijn band. ‘Mulatu introduceerde jazz in Ethiopië,’ zegt Henock. ‘Hij bedacht de term “Ethiojazz” voor de melange van jazz en Ethiopische muziek.’ Mulatu zorgde voor een internationale doorbraak. Zijn composities, doordrenkt met vibrafoonklanken, vormden de soundtrack voor Broken Flowers (2005) van de Amerikaanse filmmaker Jim Jarmusch. Begin dit jaar samplede rapper Nas en zanger Damien Marley zijn meesterwerk Yegelle Tezeta in hun clubhit As We Enter.

Ook hiphopartiesten als de Amerikaan Kanye West en de Somalisch-Canadese zanger K’naan, bekend van de hit Waving Flag tijdens het WK voetbal in Zuid Afrika, haalden inspiratie uit het Ethiopisch archief. De Franse platenmaatschappij Buda Musique bouwde de internationale reputatie van Ethiojazz al eerder op door een 27-delige serie albums genaamd ‘Ethiopiques’ uit te brengen.

Terwijl het Westen er bijna een halve eeuw over deed om Ethiojazz te ontdekken, moest ook een nieuwe generatie Ethiopiërs aan de muziek worden herinnerd. Muzikanten raakten in de vergetelheid nadat de communistische junta in 1974 de macht greep van keizer Haile Selassie. Ze vluchtten naar het buitenland of gaven hun muzikale carrière op en keerden terug naar de anonimiteit.

Het is intussen twintig jaar geleden dat de huidige machthebbers een einde maakten aan de bloedige terreur. En na jaren van herstel en een bloedige oorlog met aartsrivaal Eritrea is een middenklasse in opkomst. De nieuwe rijken van Ethiopië zijn op zoek naar vermaak en, belangrijker nog, ze kunnen het betalen. Muzikanten keerden terug uit het buitenland en hun jamsessies met lokale artiesten opende de ogen van zowel het uitgaanspubliek als clubeigenaren in Addis Abeba.

De revival is ook te danken aan de populairste jazzband in de hoofdstad: de Addis Acoustic Project. De band wordt geleid door de 35-jarige gitarist Girum Mezmur en speelt wekelijks in afgeladen clubs. Girum kwam op het idee om ‘de oudjes’ terug te halen. ‘In het begin keken mensen vol verbazing als ze ons zagen samenspelen,’ zegt hij. ‘Iedereen kent de muziek, de nieuwe generatie is opgegroeid met ouders die de liedjes stiekem speelden tijdens de Derg, maar niemand had verwacht de muzikanten ooit te zien spelen.’ Het is een grote eer voor de oude idolen. ‘Ik dacht dat iedereen ons was vergeten,’ zegt Alemayehu.

Alemayehu Ashete deelt intussen handkusjes uit en klimt van het podium om plaats te maken voor een andere oldtimer: Bahta Gebrehiwot, bekend om zijn ballades in de stijl van Nat King Cole. De kleine man in te groot driedelig pak zegt dat dit het ‘pensioen van zijn dromen’ is. De communisten dwongen hem zijn muziekcarrière in te ruilen voor een baan als accountant. Het verveelde hem bijna veertig jaar, zegt Bahta: ‘Dankzij deze geweldige muzikanten kan ik weer mezelf zijn, zanger zijn. Ik voel me weer jong.’

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in Elsevier nr. 52, december 2011. Foto: Pete Muller, all rights reserved.

Advertisements